Słownik pojęć

Angielski odpowiednik: blown film extrusion

Proces, w którym uplastycznione tworzywo jest formowane w głowicy pierścieniowej w rękaw foliowy, rozdmuchiwany powietrzem do wymaganej szerokości. Balon folii jest chłodzony i stabilizowany, a następnie folia przechodzi przez układ składania, odciąg i nawijarkę. Dobór surowca, wydajności wytłaczarki, stopnia rozdmuchu, chłodzenia i prędkości odciągu wpływa na grubość oraz właściwości gotowej folii.

Angielski odpowiednik: film bubble

Rozdmuchiwany rękaw foliowy pomiędzy głowicą a układem składania. W tej części linii tworzywo jest rozciągane i chłodzone, co wpływa na jego orientację oraz właściwości folii. Zmiany kształtu, szerokości lub położenia balonu mogą wskazywać na zakłócenia procesu i prowadzić do wahań grubości.

Angielski odpowiednik: tubular film

Folia o zamkniętym obwodzie, uzyskiwana w procesie rozdmuchu. Po schłodzeniu i spłaszczeniu może być nawijana jako rękaw, formowana z zakładkami albo rozcinana na półrękaw lub taśmy foliowe. W specyfikacji wyrobu należy odróżniać szerokość rękawa po złożeniu, grubość samej folii oraz sposób wykonania zakładek.

Angielski odpowiednik: lay-flat width

Szerokość spłaszczonego rękawa foliowego, mierzona poprzecznie do kierunku jego prowadzenia. Dla rękawa bez zakładek odpowiada w przybliżeniu połowie obwodu balonu. Parametr ten określa wymiar gotowego wyrobu i jest istotny przy ustawianiu szerokości produkcji, rozcinaniu oraz dalszym przetwarzaniu folii.

Angielski odpowiednik: annular die / blown film die

Zespół linii, który rozprowadza stop tworzywa i formuje rękaw foliowy przez szczelinę pierścieniową. W głowicach do współwytłaczania łączone są strumienie materiałów tworzące poszczególne warstwy folii. Konstrukcja kanałów, temperatura, czystość i stan głowicy wpływają na równomierność wypływu oraz profil grubości.

Angielski odpowiednik: die gap

Odstęp między powierzchniami tworzącymi pierścieniowy wylot głowicy. Wpływa na warunki przepływu stopu oraz wielkość rozciągania potrzebnego do uzyskania zadanej grubości folii. Grubość gotowego wyrobu zależy także od wydajności, rozdmuchu i prędkości odciągu, dlatego nie odpowiada bezpośrednio wymiarowi szczeliny.

Angielski odpowiednik: air ring

Układ kierujący strumień powietrza na zewnętrzną powierzchnię balonu folii w pobliżu głowicy. Odpowiada za odbiór ciepła i współuczestniczy w stabilizacji balonu. Równomierność nawiewu, temperatura powietrza, ustawienie i czystość pierścienia mają znaczenie dla wydajności oraz rozkładu grubości folii.

Angielski odpowiednik: Internal Bubble Cooling

System chłodzenia wykorzystujący wymianę powietrza wewnątrz balonu folii. Wspomaga odbiór ciepła i może umożliwiać zwiększenie wydajności linii przy zachowaniu wymaganej jakości. Doprowadzanie i odprowadzanie powietrza musi być skoordynowane z utrzymywaniem zadanych wymiarów balonu.

Angielski odpowiednik: frost line / Frost Line Height

Widoczna na balonie folii granica związana z chłodzeniem i krystalizacją tworzywa. Jej wysokość nad głowicą określa skrót FLH. Położenie i stabilność tej granicy pomagają ocenić warunki chłodzenia oraz formowania folii; należy je analizować w powiązaniu z surowcem, wydajnością i nastawami linii.

Angielski odpowiednik: Blow-Up Ratio

Stosunek średnicy balonu folii do średnicy wylotu głowicy pierścieniowej. Opisuje rozciąganie w kierunku poprzecznym i jest powiązany z szerokością rękawa po złożeniu. Dobór BUR wpływa na orientację i właściwości mechaniczne folii; właściwej wartości nie ustala się niezależnie od surowca, chłodzenia i warunków odciągu.

Angielski odpowiednik: haul-off

Zespół odbierający folię i nadający jej określoną prędkość liniową. W linii rozdmuchowej współpracuje z układem składania rękawa, a rolki zaciskowe zamykają przestrzeń balonu. Zmiana prędkości odciągu przy niezmienionej wydajności i szerokości wpływa na grubość oraz rozciąganie folii w kierunku wzdłużnym.

Angielski odpowiednik: coextrusion

Jednoczesne wytłaczanie kilku strumieni tworzywa, łączonych w strukturę jednej folii. Poszczególne warstwy mogą różnić się składem i pełnić określone funkcje, np. zapewniać zgrzewalność, wytrzymałość lub barierowość. O właściwościach wyrobu decydują zarówno zastosowane materiały, jak i ich zgodność oraz proporcje warstw.

Angielski odpowiednik: Machine Direction / Transverse Direction

MD oznacza kierunek zgodny z biegiem folii na linii, a TD kierunek do niego poprzeczny. W dokumentacji można również spotkać CD (Cross Direction) jako określenie kierunku poprzecznego. Rozróżnienie jest potrzebne przy interpretacji wytrzymałości, wydłużenia, odporności na rozdzieranie i skurczu folii, ponieważ wyniki w obu kierunkach mogą być różne.

Angielski odpowiednik: collapsing unit

Zespół prowadnic lub rolek, który stopniowo spłaszcza schłodzony balon folii przed odciągiem. Jego ustawienie wpływa na prowadzenie folii, rozkład naprężeń i powstawanie zmarszczek. Geometrię układu dobiera się do szerokości rękawa, rodzaju folii i konstrukcji linii.

Angielski odpowiednik: winder

Zespół formujący nawój gotowej folii. Kontrola naciągu, docisku i przebiegu nawijania ma znaczenie dla twardości nawoju, równości jego czoła oraz późniejszego rozwijania. Wady nawoju mogą wynikać zarówno z nastaw nawijarki, jak i z profilu grubości lub właściwości powierzchni folii.

Angielski odpowiednik: Low Density Polyethylene

Polietylen niskiej gęstości, stosowany w produkcji wielu rodzajów folii metodą rozdmuchu. Jego rozgałęziona budowa wpływa na właściwości przetwórcze, w tym zachowanie stopu podczas formowania balonu. Poszczególne gatunki różnią się m.in. gęstością, wskaźnikiem płynięcia i właściwościami optycznymi, dlatego dobór wymaga odniesienia do konkretnego zastosowania.

Angielski odpowiednik: Linear Low Density Polyethylene / metallocene LLDPE

LLDPE to liniowy polietylen niskiej gęstości. mLLDPE oznacza gatunki otrzymywane z użyciem katalizatorów metalocenowych. Materiały te stosuje się m.in. w celu uzyskania wymaganej wytrzymałości, odporności na przebicie i zgrzewalności folii; ich udział w recepturze wpływa również na wymagania dotyczące prowadzenia procesu.

Angielski odpowiednik: Medium Density Polyethylene / High Density Polyethylene

Polietylen odpowiednio średniej i wysokiej gęstości. Gęstość i struktura materiału wpływają m.in. na sztywność, właściwości mechaniczne i zachowanie folii podczas chłodzenia. Sama nazwa grupy tworzywa nie wystarcza do określenia warunków produkcji: znaczenie ma konkretny gatunek i jego udział w recepturze.

Angielski odpowiednik: masterbatch

Skoncentrowana mieszanina pigmentów albo dodatków funkcjonalnych w nośniku polimerowym. Dozuje się ją do surowca w określonym udziale, aby uzyskać wymaganą barwę lub właściwości folii. Przy doborze uwzględnia się zgodność nośnika, stężenie substancji czynnej, jakość rozprowadzenia oraz wpływ na proces i zastosowanie wyrobu.

Angielski odpowiednik: slip agent

Dodatek stosowany do regulowania tarcia powierzchni folii. Może ułatwiać jej prowadzenie, rozwijanie i pracę na maszynach pakujących. W przypadku dodatków migrujących efekt zależy także od czasu i warunków przechowywania, dlatego wynik pomiaru współczynnika tarcia należy odnosić do wieku próbki i metody badania.

Angielski odpowiednik: antiblock additive

Dodatek ograniczający przyleganie stykających się powierzchni folii, dzięki czemu łatwiej otworzyć rękaw lub rozwinąć nawój. Przy jego doborze uwzględnia się skuteczność, właściwości optyczne oraz wymagania dalszego przetwarzania. Antybloker i dodatek poślizgowy pełnią różne funkcje, chociaż mogą być stosowane łącznie w tej samej recepturze.

Angielski odpowiednik: regranulate

Tworzywo z recyklingu ponownie przetworzone do postaci granulatu. Jego przydatność do produkcji folii zależy m.in. od pochodzenia materiału, czystości, składu, filtracji i wcześniejszej historii przetwarzania. Przy zmianie partii istotna jest kontrola powtarzalności właściwości oraz zachowania materiału na linii.

Angielski odpowiednik: regrind

Materiał powstały w wyniku mechanicznego rozdrobnienia odpadu z tworzywa. Samo rozdrobnienie nie obejmuje ponownego uplastycznienia i granulowania, dlatego przemiał należy odróżniać od regranulatu. Kształt rozdrobnionych fragmentów, gęstość nasypowa i czystość wpływają na transport, dozowanie i równomierność zasilania wytłaczarki.

Angielski odpowiednik: Post-Consumer Recycled / Post-Industrial Recycled

Określenia odnoszące się do pochodzenia materiału z recyklingu. PCR pochodzi z wyrobów po ich użytkowaniu, a PIR z odpadów powstających w działalności przemysłowej. Przy uzgadnianiu receptury lub deklarowanej zawartości materiału z recyklingu trzeba ustalić źródło odpadu i stosowane zasady klasyfikacji; samo zawracanie własnych ścinek nie rozstrzyga tej kwalifikacji.

Angielski odpowiednik: gravimetric dosing

Podawanie surowców na podstawie pomiaru ich masy. Pozwala kontrolować udziały składników receptury, a zależnie od wyposażenia również zużycie materiału i wydajność. Powtarzalność wymaga prawidłowej kalibracji oraz uwzględnienia właściwości dozowanego materiału, szczególnie przy pracy z lekkimi ścinkami lub przemiałem.

Angielski odpowiednik: edge trim

Wąskie pasy folii odcinane wzdłuż jej brzegów podczas wyrównywania szerokości lub rozcinania. Należą do własnych odpadów produkcyjnych; zależnie od linii mogą być odbierane w sposób ciągły i kierowane do ponownego przetworzenia. Możliwość zawracania ich do receptury zależy od składu, czystości i wymagań gotowego wyrobu.

Angielski odpowiednik: rheology

Dziedzina opisująca płynięcie i odkształcanie materiałów. W produkcji folii obejmuje m.in. lepkość, sprężystość i zachowanie stopu przy ścinaniu oraz rozciąganiu. Pomaga wyjaśnić, dlaczego dwa surowce o podobnym wskaźniku MFR mogą inaczej zachowywać się w głowicy i podczas formowania balonu.

Angielski odpowiednik: melt strength

Zdolność uplastycznionego tworzywa do przenoszenia obciążenia podczas rozciągania. Ma znaczenie dla stabilności balonu i możliwości prowadzenia procesu przy określonej wydajności oraz grubości folii. Dotyczy zachowania materiału w stanie stopionym, a nie wytrzymałości gotowej folii mierzonej po jej schłodzeniu.

Angielski odpowiednik: melt flow tester

Urządzenie do oznaczania wskaźników szybkości płynięcia tworzywa, takich jak MFR i MVR. Badanie prowadzi się przy określonej temperaturze i obciążeniu, zgodnie z wybraną metodą. Wynik pomaga porównywać partie surowca, ale nie zastępuje oceny zachowania materiału w rzeczywistych warunkach wytłaczania.

Angielski odpowiednik: Melt Mass-Flow Rate / Melt Flow Index

Masa tworzywa wypływającego przez dyszę plastometru w określonych warunkach, odniesiona do 10 minut i wyrażona w g/10 min. MFI jest powszechnie używanym określeniem tego rodzaju badania. Wyniki można porównywać przy zgodnych warunkach pomiaru; wartość MFR sama nie opisuje wytrzymałości stopu ani pełnego zachowania surowca w procesie.

Angielski odpowiednik: Melt Volume-Flow Rate

Objętość tworzywa przepływającego przez dyszę plastometru w określonych warunkach, odniesiona do 10 minut i wyrażona w cm³/10 min. Wynik należy podawać wraz z temperaturą i obciążeniem badania. Do przeliczenia MVR na MFR potrzebna jest gęstość stopu w warunkach pomiaru; nie należy zastępować jej gęstością materiału w temperaturze pokojowej.

Angielski odpowiednik: film thickness profile

Rozkład grubości folii w określonym kierunku pomiaru, np. wzdłuż szerokości lub biegu folii. Pokazuje lokalne odchylenia, których może nie ujawniać sama wartość średnia. Nierównomierność profilu wpływa na jakość nawoju, zużycie surowca i zachowanie folii podczas dalszego przetwarzania.

Angielski odpowiednik: film thickness / micrometre

Grubość folii zwykle podaje się w mikrometrach: 1 µm = 0,001 mm, a 50 µm = 0,05 mm. Przy pomiarze spłaszczonego rękawa trzeba określić, czy badana jest pojedyncza folia, czy jednocześnie dwa ułożone na sobie jej odcinki. Wynik należy interpretować zgodnie z przygotowaniem próbki i przyjętą metodą pomiaru.

Angielski odpowiednik: Coefficient of Friction

Wielkość opisująca tarcie pomiędzy badanymi powierzchniami, np. folią a folią. Rozróżnia się współczynnik statyczny, związany z rozpoczęciem ruchu, i kinetyczny, mierzony podczas przesuwania. COF wpływa na prowadzenie i pakowanie; wynik zależy od materiału, dodatków, stanu powierzchni oraz warunków badania.

Angielski odpowiednik: corona treatment

Obróbka powierzchni folii wyładowaniami koronowymi, stosowana w celu poprawy jej zwilżalności i przygotowania do drukowania, klejenia lub powlekania. Skuteczność zależy od tworzywa, parametrów obróbki oraz czasu i warunków przechowywania. Osiągnięty poziom aktywacji trzeba odnieść do wymagań konkretnego procesu dalszego przetwarzania.

Angielski odpowiednik: heat sealability

Zdolność folii do utworzenia wymaganego połączenia w określonych warunkach zgrzewania. Ocenia się ją w powiązaniu z temperaturą, czasem, dociskiem i właściwościami warstwy zgrzewalnej. Dla odbiorcy znaczenie mają także zakres poprawnej pracy, wytrzymałość zgrzewu oraz odporność procesu na typowe zakłócenia.

Angielski odpowiednik: gels and inclusions

Miejscowe niejednorodności widoczne w folii, które mogą pogarszać jej wygląd i właściwości użytkowe. Mogą być związane m.in. z niepełnym uplastycznieniem, degradacją lub usieciowaniem materiału; wtrącenia mogą też pochodzić z obcych zanieczyszczeń. Rozpoznanie przyczyny wymaga oceny próbki, surowca i przebiegu procesu, ponieważ podobny wygląd nie oznacza zawsze tego samego źródła problemu.

Angielski odpowiednik: sharkskin

Drobna, powtarzalna nieregularność powierzchni powstająca przy wypływie stopu z głowicy w określonych warunkach przepływu. Może obniżać gładkość i połysk folii. Przy rozpoznaniu trzeba odróżnić ją od innych wad powierzchni, a analizę powiązać z surowcem, wydajnością, temperaturą i geometrią wylotu głowicy.

Angielski odpowiednik: film blocking

Niepożądane przyleganie stykających się powierzchni folii, utrudniające otwarcie rękawa albo rozwijanie nawoju. Zjawisko może zależeć od receptury, temperatury folii, docisku podczas nawijania oraz warunków magazynowania. Przy analizie rozróżnia się działanie dodatków antyblokujących i poślizgowych oraz sprawdza warunki procesu.

Angielski odpowiednik: telescoping

Przesuwanie się kolejnych zwojów folii w kierunku osiowym, powodujące nierówne czoło i zmianę kształtu nawoju. Może ujawnić się podczas nawijania, przechowywania lub transportu. W analizie uwzględnia się m.in. naciąg, tarcie między powierzchniami, profil grubości i ustawienie zespołu nawijającego.

Angielski odpowiednik: shrink film

Folia przeznaczona do obkurczania pod wpływem ogrzewania w procesie pakowania. Jej zachowanie opisują m.in. skurcz w kierunku wzdłużnym i poprzecznym, siła obkurczania oraz właściwości mechaniczne. Dobór receptury i warunków wytłaczania trzeba powiązać z rodzajem pakowanego wyrobu i warunkami pracy urządzenia pakującego.

Angielski odpowiednik: stretch hood film

Folia stosowana do wykonywania rozciągliwych kapturów zabezpieczających ładunki, najczęściej na paletach. Kaptur jest rozciągany i nakładany na ładunek, a stabilizacja wynika z właściwości sprężystych folii, bez obkurczania cieplnego. Istotne są m.in. siła utrzymująca, odkształcenie trwałe, odporność na przebicie i dopasowanie do maszyny pakującej.

Angielski odpowiednik: cast film

Folia wytwarzana przez wytłaczanie stopu przez głowicę płaską i chłodzenie, zwykle na walcu chłodzącym. Jest to odrębna technologia formowania folii, z innymi warunkami chłodzenia i prowadzenia materiału niż rozdmuch. Określenie cast opisuje sposób wytworzenia folii; nie jest synonimem jej późniejszego orientowania.

Angielski odpowiednik: film orientation

Kontrolowane rozciąganie folii w określonych warunkach, prowadzące do uporządkowania struktury polimeru i zmiany właściwości wyrobu. Orientowanie może obejmować jeden kierunek albo dwa kierunki. Trzeba odróżniać orientację powstającą podczas formowania folii od dodatkowego, kontrolowanego etapu orientowania na przeznaczonym do tego wyposażeniu.

Angielski odpowiednik: Machine Direction Orientation

Kontrolowane rozciąganie folii w kierunku jej biegu, zwykle pomiędzy zespołami rolek o różnych prędkościach, przy odpowiednio dobranej temperaturze. Zmienia grubość i właściwości folii, w tym relację pomiędzy zachowaniem w kierunku wzdłużnym i poprzecznym. Może stanowić etap przetwarzania folii otrzymanej różnymi technologiami.

Angielski odpowiednik: biaxially oriented film

Folia poddana kontrolowanemu rozciąganiu w dwóch kierunkach: wzdłużnym i poprzecznym. Orientowanie może przebiegać kolejno lub jednocześnie, zależnie od technologii. Przykładowe oznaczenia to BOPP dla polipropylenu i BOPET dla politereftalanu etylenu; nazwy te wskazują materiał oraz orientowanie dwuosiowe.